top of page
Tegenwind: Referenties & aanvullingen

Op deze pagina vindt u de studies, artikels, websites of de boeken waarnaar de gasten van Tegenwind verwijzen in de documentaire. 

Aflevering 1: Sam Brokken

Aanvullingen en verduidelijkingen van

Drs. Sam Brokken bij aflevering 1

Vaccins voor kinderen

In de eerste trials van de vaccins waren geen kinderen opgenomen. In latere trials wel, met beperkte studies. 


Nuancering: polymerase teta zou mogelijks RNA in de DNA structuur kunnen schrijven.  Echter is niet aangetoond of dit in de celkern kan komen.



Bundgaard, H., Bundgaard, J. S., Raaschou-Pedersen, D. E. T., von Buchwald, C., Todsen, T., Norsk, J. B., . . . Iversen, K. (2021). Effectiveness of Adding a Mask Recommendation to Other Public Health Measures to Prevent SARS-CoV-2 Infection in Danish Mask Wearers : A Randomized Controlled Trial. Annals of Internal Medicine, 174(3), 335-343. 


Lindsley, W. G., Blachere, F. M., Law, B. F., Beezhold, D. H., & Noti, J. D. (2021). Efficacy of face masks, neck gaiters and face shields for reducing the expulsion of simulated cough-generated aerosols. Aerosol Science & Technology, 55(4), 449-457. 


Solano, T., Mittal, R., & Shoele, K. (2021). One size fits all?: A simulation framework for face-mask fit on population-based faces. PLoS ONE, 16(6), 1-23. 


Drewnick, F., Pikmann, J., Fachinger, F., Moormann, L., Sprang, F., & Borrmann, S. (2021). Aerosol filtration efficiency of household materials for homemade face masks: Influence of material properties, particle size, particle electrical charge, face velocity, and leaks. Aerosol Science & Technology, 55(1), 63-79. 






Schakel, L., Veldhuijzen, Dieuwke S., Crompvoets, Paige I., Bosch, Jos A., Cohen, S., van Middendorp, H., . . . Evers, A. W. M. (2019). Effectiveness of Stress-Reducing Interventions on the Response to Challenges to the Immune System: A Meta-Analytic Review. Psychotherapy & Psychosomatics, 88(5), 274-286. 


Tripathy, C. S., Tripathy, S., Gupta, B., & Kar, S. K. (2019). Stress, Coping, and Immunologic Relevance: An Empirical Literature Review. Journal of Medical Science, 39(3), 107-113. 


Qiao, G., Chen, M., Bucsek, M. J., Repasky, E. A., & Hylander, B. L. (2018). Adrenergic Signaling: A Targetable Checkpoint Limiting Development of the Antitumor Immune Response. Frontiers in Immunology, 9(164). 


Ramezani, M., Simani, L., Karimialavijeh, E., Rezaei, O., Hajiesmaeili, M., & Pakdaman, H. (2020). The Role of Anxiety and Cortisol in Outcomes of Patients With Covid-19. Basic and clinical neuroscience, 11(2), 179-184. 




Khan, S. F. (2021). Herd Immunity in India: A Review. European Journal of Medical and Health Sciences, 3(1), 18-21.  


MALANI, A. et al. Seroprevalence of SARS-CoV-2 in slums versus non-slums in Mumbai, India. The Lancet Global Health, [s. l.], v. 9, n. 2, p. e110–e111, 2021. DOI 10.1016/S2214-109X(20)30467-8. 


CHAKRABARTI, S. S. et al. Of Cross-immunity, Herd Immunity and Country-specific Plans: Experiences from COVID-19 in India. Aging and disease, [s. l.], v. 11, n. 6, p. 1339–1344, 2020.  




J. Mateus, Grifoni, A. Tarke, J. Sidney, S.I. Ramirez, J.M. Dan, et al. 

Selective and cross-reactive SARS-CoV-2 T cell epitopes in unexposed humans 

Science (2020), Article eabd3871 


J. Braun, L. Loyal, M. Frentsch, D. Wendisch, P. Georg, F. Kurth, et al. 

SARS-CoV-2-reactive T cells in healthy donors and patients with COVID-19 

Nature (2020) 


N. Le Bert, A.T. Tan, K. Kunasegaran, C.Y.L. Tham, M. Hafezi, A. Chia, et al. 

SARS-CoV-2-specific T cell immunity in cases of COVID-19 and SARS. and uninfected controls 

Nature (2020) 


Okonji, E. F., Okonji, O. C., Mukumbang, F. C., & Van Wyk, B. (2021). Understanding varying COVID-19 mortality rates reported in Africa compared to Europe, Americas and Asia. Tropical medicine & international health : TM & IH, 26(7), 716-719. 


Capoor, M. N., Ahmed, F. S., McDowell, A., & Slaby, O. (2020). Is the "Common Cold" Our Greatest Ally in the Battle Against SARS-CoV-2? Front Cell Infect Microbiol, 10, 605334. 


Pinzón MA, Ortiz S, Holguín H, Betancur JF, Cardona Arango D, Laniado H, et al. (2021) Dexamethasone vs methylprednisolone high dose for Covid-19 pneumonia. PLoS ONE 16(5): e0252057. 





BENDAVID, E. et al. Assessing Mandatory Stay-at-Home and Business Closure Effects on the Spread of COVID-19. European journal of clinical investigation, [s. l.], p. e13484, 2021. 


FEYS, F., BROKKEN, S., & DE PEUTER, S. (2020, May 22). Risk-benefit and cost-utility analysis for COVID-19 lockdown in Belgium: the impact on mental health and wellbeing. PsyArXiv, 2020 


MEO, S.A., ABUKHALAF, A.A., ALOMAR, A.A. et al. Impact of lockdown on COVID-19 prevalence and mortality during 2020 pandemic: observational analysis of 27 countries. Eur J Med Res 25, 56 (2020) 


MEUNIER, T., Full lockdown policies in Western Europe countries have no evident impacts on the COVID-19 epidemic, medRxiv 2020 


Arenas-Arroyo, E., Fernandez-Kranz, D., & Nollenberger, N. (2021). Intimate partner violence under forced cohabitation and economic stress: Evidence from the COVID-19 pandemic. Journal of Public Economics, 194. 


Ebert, C., & Steinert, J. I. (2021). Prevalence and risk factors of violence against women and children during COVID-19, Germany. Bulletin of the World Health Organization, 99(6), 429-438 




Andreano, E., & Rappuoli, R. (2021). SARS-CoV-2 escaped natural immunity, raising questions about vaccines and therapies. Nature medicine, 27(5), 759-761 


Chen, R. E., Zhang, X., Case, J. B., Winkler, E. S., Liu, Y., VanBlargan, L. A., . . . Diamond, M. S. (2021). Resistance of SARS-CoV-2 variants to neutralization by monoclonal and serum-derived polyclonal antibodies. Nature medicine. 


Garcia-Beltran, W. F., Lam, E. C., St. Denis, K., Nitido, A. D., Garcia, Z. H., Hauser, B. M., . . . Balazs, A. B. (2021). Multiple SARS-CoV-2 variants escape neutralization by vaccine-induced humoral immunity. Cell. 


McCallum, M., Bassi, J., Marco, A., Chen, A., Walls, A. C., Iulio, J. D., . . . Veesler, D. (2021). SARS-CoV-2 immune evasion by variant B.1.427/B.1.429. bioRxiv. 2020 


Paul, E., Brown, G. W., Kalk, A., & Ridde, V. (2021). Playing vaccine roulette: Why the current strategy of staking everything on Covid-19 vaccines is a high-stakes wager. Vaccine, 39(35), 4921-4924. 


Thomson, E. C., Rosen, L. E., Shepherd, J. G., Spreafico, R., da Silva Filipe, A., Wojcechowskyj, J. A., . . . Snell, G. (2021). Circulating SARS-CoV-2 spike N439K variants maintain fitness while evading antibody-mediated immunity. Cell, 184(5), 1171-1187.e1120. 


Weisblum, Y., Schmidt, F., Zhang, F., DaSilva, J., Poston, D., Lorenzi, J. C., . . . Bieniasz, P. D. (2020). Escape from neutralizing antibodies by SARS-CoV-2 spike protein variants. ELife, 9. 


Wibmer, C. K., Ayres, F., Hermanus, T., Madzivhandila, M., Kgagudi, P., Oosthuysen, B., . . . Moore, P. L. (2021). SARS-CoV-2 501Y.V2 escapes neutralization by South African COVID-19 donor plasma. Nature medicine, 27(4), 622-625. 


Liu, Y., Arase, N., Kishikawa, J.-i., Hirose, M., Li, S., Tada, A., . . . Arase, H. (2021). The SARS-CoV-2 Delta variant is poised to acquire complete resistance to wild-type spike vaccines. bioRxiv, 2021.2008.2022.457114. 

Chau, Nguyen Van Vinh and Ngoc et al. (2021)  OUCRU COVID-19 Research, Transmission of SARS-CoV-2 Delta Variant Among Vaccinated Healthcare Workers, Vietnam. The Lancet, Prepint. 


Shrotri, M., Navaratnam, A. M. D., Nguyen, V., Byrne, T., Geismar, C., Fragaszy, E., . . . Aldridge, R. W. Spike-antibody waning after second dose of BNT162b2 or ChAdOx1. The Lancet. 




Chandramouly, G., Zhao, J., McDevitt, S., Rusanov, T., Hoang, T., Borisonnik, N., . . . Pomerantz, R. T. (2021). Polθ reverse transcribes RNA and promotes RNA-templated DNA repair. Science Advances, 7(24), eabf1771 


Ogata, A. F., Cheng, C.-A., Desjardins, M., Senussi, Y., Sherman, A. C., Powell, M., . . . Walt, D. R. (2021). Circulating SARS-CoV-2 Vaccine Antigen Detected in the Plasma of mRNA-1273 Vaccine Recipients. Clinical Infectious Diseases. 




Bhopal, S. S., Bagaria, J., Olabi, B., & Bhopal, R. (2021). Children and young people remain at low risk of COVID-19 mortality. The Lancet. Child & adolescent health. 

Eberhardt, C. S., & Siegrist, C.-A. (2021). Is there a role for childhood vaccination against COVID-19? Pediatric allergy and immunology : official publication of the European Society of Pediatric Allergy and Immunology, 32(1), 9-16. 

Lu, D. (2021). Children's immunity at risk. New scientist (1971), 250(3332), 8-9 

Ludvigsson, J. F. (2020). Children are unlikely to be the main drivers of the COVID-19 pandemic - A systematic review. Acta paediatrica (Oslo, Norway : 1992), 109(8), 1525-1530. 

Marshall, M., Ferguson, I. D., Lewis, P., Jaggi, P., Gagliardo, C., Collins, J. S., . . . Guzman-Cottrill, J. A. (2021). Symptomatic Acute Myocarditis in Seven Adolescents Following Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccination. Pediatrics. 

Dionne, A., Sperotto, F., Chamberlain, S., Baker, A. L., Powell, A. J., Prakash, A., . . . Friedman, K. G. (2021). Association of Myocarditis With BNT162b2 Messenger RNA COVID-19 Vaccine in a Case Series of Children. JAMA Cardiology. 

Minocha, P. K., Better, D., Singh, R. K., & Hoque, T. (2021). Recurrence of Acute Myocarditis Temporally Associated with Receipt of the mRNA Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Vaccine in a Male Adolescent. The Journal of pediatrics, S0022-3476(21)00617-X. Advance online publication. 

Tano, E., San Martin, S., Girgis, S., Martinez-Fernandez, Y., & Sanchez Vegas, C. (2021). Perimyocarditis in Adolescents After Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine. Journal of the Pediatric Infectious Diseases Society, piab060. Advance online publication.  


Kory, P., Meduri, G. U., Varon, J., Iglesias, J., & Marik, P. E. (2021). Review of the Emerging Evidence Demonstrating the Efficacy of Ivermectin in the Prophylaxis and Treatment of COVID-19. American Journal of Therapeutics, 28(3), e299-e318. 

Bryant, A., Lawrie, T. A., Dowswell, T., Fordham, E. J., Mitchell, S., Hill, S. R., & Tham, T. C. (2021). Ivermectin for Prevention and Treatment of COVID-19 Infection: A Systematic Review, Meta-analysis, and Trial Sequential Analysis to Inform Clinical Guidelines. American Journal of Therapeutics, 28(4), e434-e460. 

Zaidi, A. K., & Dehgani-Mobaraki, P. (2021). The mechanisms of action of Ivermectin against SARS-CoV-2: An evidence-based clinical review article. The Journal of Antibiotics. 

Krolewiecki, A., Lifschitz, A., Moragas, M., Travacio, M., Valentini, R., Alonso, D. F., . . . Lanusse, C. (2021). Antiviral effect of high-dose ivermectin in adults with COVID-19: A proof-of-concept randomized trial. EClinicalMedicine, 37. 

Lima-Morales, R., Méndez-Hernández, P., Flores, Y. N., Osorno-Romero, P., Sancho-Hernández, C. R., Cuecuecha-Rugerio, E., . . . Salmerón, J. (2021). Effectiveness of a multidrug therapy consisting of Ivermectin, Azithromycin, Montelukast, and Acetylsalicylic acid to prevent hospitalization and death among ambulatory COVID-19 cases in Tlaxcala, Mexico. International Journal of Infectious Diseases, 105, 598-605. 

Rajter, J. C., Sherman, M. S., Fatteh, N., Vogel, F., Sacks, J., & Rajter, J.-J. (2021). Use of Ivermectin Is Associated With Lower Mortality in Hospitalized Patients With Coronavirus Disease 2019: The Ivermectin in COVID Nineteen Study. Chest, 159(1), 85-92. 

Kow, C. S., Merchant, H. A., Mustafa, Z. U., & Hasan, S. S. (2021). The association between the use of ivermectin and mortality in patients with COVID-19: a meta-analysis. Pharmacological Reports. 


Hellman, U., Karlsson, M. G., Engström-Laurent, A., Cajander, S., Dorofte, L., Ahlm, C., . . . Blomberg, A. (2020). Presence of hyaluronan in lung alveoli in severe Covid-19: An opening for new treatment options? Journal of Biological Chemistry, 295(45), 15418-15422. doi:10.1074/jbc.AC120.015967 


Ontong, P., & Prachayasittikul, V. (2020). UNRAVELED ROLES OF HYALURONAN IN SEVERE COVID-19. EXCLI Journal, 117-125. 


Ahmed, M. H., and Hassan, A. (2020). Dexamethasone for the Treatment of Coronavirus Disease (COVID-19): a Review. SN Compr. Clin. Med. 2, 2637–2646. doi:10.1007/s42399-020-00610-8 

Cai, J., Li, H., Zhang, C., Chen, Z., Liu, H., Lei, F., et al. (2021). The Neutrophil-To-Lymphocyte Ratio Determines Clinical Efficacy of Corticosteroid Therapy in Patients with COVID-19. Cel Metab. 33, 258–269. doi:10.1016/j.cmet.2021.01.002 




Feyaerts, A. F., & Luyten, W. (2020). Vitamin C as prophylaxis and adjunctive medical treatment for COVID-19? Nutrition, 79-80, 110948. 


Farjana, M., Moni, A., Mamun Sohag, A. A., Hasan, A., Hannan, A., Hossain, G., & Uddin, J. (2020). Repositioning Vitamin C as a Promising Option to Alleviate Complications associated with COVID-19. Infection & Chemotherapy, 52(4), 461-477. 


Patterson, T., Isales, C. M., & Fulzele, S. (2021). Low level of Vitamin C and dysregulation of Vitamin C transporter might be involved in the severity of COVID-19 Infection. Aging & Disease, 12(1), 14-26. 


ayawardena, R., Jeyakumar, D. T., Francis, T. V., & Misra, A. (2021). Impact of the vitamin D deficiency on COVID-19 infection and mortality in Asian countries. Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews, 15(3), 757-764 




In de aflevering wordt er verwezen naar de opgebouwde groepsimmuniteit in India waarbij een duidelijk lagere IFR werd gevonden.  Anderzijds merken we in Westerse centrumsteden zoals Brussel dat ziekenhuisopnames zich vooral concentreren binnen allochtone bevolkingsgroepen.


India telt 1,5 miljard inwoners, waarvan 68,8% onder de armoedegrens leeft en een aanzienlijk aandeel van de populatie te kampen heeft met analfabetisme.  35% van de populatie leeft in sloppenwijken samengehokt met 8 tot 10 personen. Een vergelijkend onderzoek, gepubliceerd in The Lancet (16) tussen sloppenwijken en niet-sloppenwijken in Mumbai (20,5 miljoen inwoners, bijna dubbel van België) toont opvallende verschillen. 

Deze studie vond reeds in juli 2020 immuniteit bij 57% van de inwoners in de sloppenwijken met een IFR (mortaliteit) van 0,076% wat veel lager is dan de seizoensgriep.  Dit op basis van bloedtesten.  Weliswaar vond men in de betere wijken slechts een groepsimmuniteit van 16% met een IFR van 0,263%.   Verschillende onderzoeken wijzen op de onmogelijkheid om maatregelen af te dwingen in het land. Verder blijkt een sterke kruisimmuniteit aanwezig door contact met andere coronavirussen binnen de populatie die niet kunnen genieten van onze gekende westerse hygiënische voorzieningen.  Ondertussen blijkt uit een recente studie dat de groepsimmuniteit in India ondertussen is opgelopen tot bijna 68% doorheen het ganse Indisch subcontinent.


Het inter-generationeel samenleven herkennen we vaak bij allochtone bevolkingsgroepen in onze westerse centrumsteden, zo ook in Brussel.  Het zet de deur in deze gemeenschappen open tot meer contact met het virus.  De algemene levensomstandigheden en basishygiëne binnen deze populatie ligt echter hoger in België dan in een lage-midden inkomensland als India.  Anderzijds zijn deze bevolkingsgroepen binnen onze maatschappij vaak bij de minder begoede.  Dit leidt tot gezondheidsongelijkheid door minder financiële middelen die resulteren in minder goede basisbehoeften (gezonde voeding, gebrek aan medische informatie en kost van medische zorg) en meer comorbiditeiten (welvaartsziekten zoals obesitas en hart-en vaataandoeningen).  Een fenomeen dat men ook ziet in de US, waar ‘Hispanics’ en niet-blanken tot 10 jaar minder lange levensverwachting hebben. In het Verenigd Koninkrijk merkt men 5 maal meer overlijdens door Covid-19 in zwarte en Pakistaans/Bangladeshi groepen.  


De opgebouwde kruisimmuniteit in India zal samen met andere factoren (o.a. minder welvaartziekten) bijdragen tot een betere basisimmuniteit, ondanks het ontbreken van een optimale gezondheidszorg.  Het bereiken van wat we een ‘Relatieve Groepsimmuniteit’ (RG) zouden kunnen noemen is dan ook mogelijk. Op deze basis heeft India ondertussen een RG bereikt van om en bij de 70% met nauwelijks 10% vaccinatiegraad. Deze RG kan bekomen worden door het virus zich te laten verspreiden onder de gezonde actieve bevolking. Dit kan aangevuld worden (vrijwillig) voor diegenen die zelf een vaccin wensen.  Een volledige groepsimmuniteit, en al zeker geen steriele immuniteit, lijkt uitgesloten door de mutaties die zich verder zetten in combinatie met vaccins die gebaseerd zijn op oude stammen.





Ioannidis, J. P. A. (2020). Global perspective of COVID-19 epidemiology for a full-cycle pandemic. European Journal of Clinical Investigation, 50(12), e13423.


Khan, S. F. (2021). Herd Immunity in India: A Review. European Journal of Medical and Health Sciences, 3(1), 18-21. 


MALANI, A. et al. Seroprevalence of SARS-CoV-2 in slums versus non-slums in Mumbai, India. The Lancet Global Health, [s. l.], v. 9, n. 2, p. e110–e111, 2021. 


CHAKRABARTI, S. S. et al. Of Cross-immunity, Herd Immunity and Country-specific Plans: Experiences from COVID-19 in India. Aging and disease, [s. l.], v. 11, n. 6, p. 1339–1344, 2020. 




Laxminarayan, R., B, C. M., G, V. T., Arjun Kumar, K. V., Wahl, B., & Lewnard, J. A. (2021). SARS-CoV-2 infection and mortality during the first epidemic wave in Madurai, south India: a prospective, active surveillance study. The Lancet Infectious Diseases.


Aflevering 2: Prof. dr. Mattias Desmet

‘Bullshit Jobs’, auteur David Graeber

‘The psychology of the crowd’, auteur Gustave Le Bon

‘The origins of totalitarianism’, auteur Hannah Arendt

‘De moed tot waarheid’, auteur Michel Foucault

Aflevering 3: Prof. dr. Theo Schetters

Veiligheid van de corona vaccins is nog niet voldoende getest.

Pardi, N. et al. (2018) mRNA vaccines — a new era in vaccinology (

Haynes et al., (2020) Prospects for a safe COVID-19 vaccine Sci. Transl. Med. 12, eabe0948 (2020) 4 November 2020 Prospects for a safe COVID-19 vaccine - PubMed (

Seneff, S. and Nigh, G. (2021) Worse Than the Disease? Reviewing Some Possible Unintended Consequences of the mRNA Vaccines Against COVID-19.


Veel mensen hebben voldoende weerstand tegen SARS-CoV-2

RIVM Website Risk groups and COVID-19 | RIVM

Pienter Studie RIVM Resultaten | RIVM

Sanquin vindt corona-antistoffen bij 32% van donors 


Waar komt het SARS-CoV-2 virus vandaan?

Maxmen, A. en Mallapaty, S. (2021) The COVID lab-leak hypothesis: what scientists do and don’t know. Nature The COVID lab-leak hypothesis: what scientists do and don’t know (


Specificiteit huidige mRNA vaccins ontbreekt

Pfizer Report Biodistribution Study Pfizer-report_Japanese-government.pdf (

Yang, R. et al. (2021)  A core-shell structured COVID-19 mRNA vaccine with favorable biodistribution pattern and promising immunity | Signal Transduction and Targeted Therapy (


Afbraak mRNA vaccins in het lichaam 

Xu, S. et al (2020) mRNA Vaccine Era—Mechanisms, Drug Platform and Clinical Prospection (


Meer dan 100.000 meldingen bijwerkingen na vaccinatie

Corona Meldingen (


Overzicht Corona Vaccins

Koff et al. (2021) Development and deployment of COVID-19 vaccines for those most vulnerable


Natuurlijke immuniteit tegen corona is langdurig

Callaway, E. (2021) Had COVID? You’ll probably make antibodies for a lifetime.


Weinig of geen sterfgevallen in kinderen onder de 20 jaar

Wekelijkse update-rapport van het RIVM.


Zeer veel bijwerkingen in kinderen na vaccinatie tegen corona

Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine EUA Fact Sheet for Healthcare Providers Administering Vaccine (Vaccination Providers) (


Ivermectine als geneesmiddel tegen corona infectie

Santin, A. et al. (2021) Ivermectin: a multifaceted drug of Nobel prize-honoured distinction with indicated efficacy against a new global scourge, COVID-19 - ScienceDirect


Varianten van corona virus worden na vaccinatie uitgefilterd waardoor selectie optreedt

Garcia-Betran, W.F. et al. (2021). Multiple SARS-CoV-2 variants escape neutralization by vaccine-induced humoral immunity.


Virussen lijken in de loop van de tijd uit te doven

Dolan, P. et al. (2018) Mechanisms and Concepts in RNA Virus Population Dynamics and Evolution | Annual Review of Virology (

Aflevering 4: Drs. Maurice de Hond

Voor de referenties van Maurice de Hond verwijzen we graag naar de volgende pagina op zijn website, waar alle relevante referenties zijn terug te vinden.

Aflevering 5: Prof dr Paul De Hert

Bijdragen aan televisie 


-P. De Hert; Januari 28, 2021 ‘Is Privacy passé? College voor de Universiteit van Vlaanderen      

-P. De Hert, 'Wat denkt Paul De Hert (VUB) van privacy en dataprotectie door de overheid?', interview met Tim Verheyden,  PANORAMA Privacy & ik (28 maart 2021), via


-P. De Hert, 'Wat denkt Paul De Hert (VUB) van privacy en dataprotectie door de overheid?', interview met Tim Verheyden,  PANORAMA Privacy & ik (28 maart 2021), via


-P. De Hert, deelname aan 'Privacy en ik: documentaire van Tim Verheyden', deelname aan Aflevering 1 'We zijn gezien' 25 maart 2021 en Aflevering 2 'Datazwendel' (31 maart 2021), korte samenvatting via    


-P. De Hert, ' Tegenwind Aflevering 5: Prof. Dr. Paul De Hert.  Interview met Alain Grootaers, documentary published 16 October 2021 in the framework of (, via and

-P. De Hert, Presentation 'How do data protection rights fare in Corona times?’ presented at the ‘Privacy Focus Group organized by the Cyber Security Coalition, Brussels, May 25, 2021 Online via or via and summary via

Geschreven bijdragen 


-R. VAN BRAKEL & P. De Hert, ‘We evolueren niet per se naar een politiestaat, maar wel blijven opletten'. Opiniestuk in De Morgen, 20 april 2020, via

-Paul De Hert, 'De eeuwenoude scheiding tussen de publieke en private ruimte staat op het spel', Knack, 3 februari 2021, 3p.  via

-P. De Hert, 'Pasjesmaatschappij discrimineert en polariseert', interview door Steven Vanden Bussche, Apache, 15 september 2021, 3p. via

-P. De Hert, ' Tegenwind met prof. dr. Paul De Hert: ‘De overheid is super getalenteerd in het verspreiden van foute informatie’, door  Winny Matheeussen, Doorbraak, 18 oktober 2021

-P. De Hert, 'De Vlaamse vrijzinnigheid en de katholieke zuil hebben elkaar gevonden in covid-paternalisme', 't Pallieterke (Uitgeverij 't Pallieterke nv), 11 februari 2021, 8-9 en via    

P. De Hert, in ''Sam Brokken en Paul De Hert over het coronabeleid: 'De pensée unique van nu is zelden gezien' Interview met Roland Byl en Jef Poortmans, Trends, 11 november 2021, 28-32 via    


- P. De Hert & Nathalie van Renterghem, 'Brief aan de hopelijk nog niet door de overheid besmette theaterdirecteur', opiniestuk, 4 november 2021, 5p. via




-Rosamunde van Brakel en Paul De Hert, Anoniem maar toch gevaarlijk. Hang naar surveillance roept vragen over privacy op’ in Malaika Brengman (ed.), Post viraal naar een nieuwe normaal, Brussel, UBPRESS -Academic & Scientific Publishers (A.S.P.), 2020, 255-261 via



-Paul De Hert,'‘Nood breekt wet in besmette tijden: de rechtsstatelijkheid van de pandemiepolitie en pandemiewetgeving’ ,  Brussels Privacy Hub Working Paper, vol. 7, N° 30, November 2021, 32p. , via and 

Aflevering 6: Prof dr Lieven Annemans

Office for National statistics. Estimating the impacts of coronavirus on England’s mortality and morbidity. 

Melnick ER, Ioannidis JP. Should governments continue lockdown to slow the spread of covid-19? BMJ 2020 Jun 3 

Rapport Maatschappelijk Relancecomité Juli 2020 

Joffe A. COVID-19: Rethinking the Lockdown Groupthink. Public Health, 26 February 2021 

Bendavid E. en collega’s. Assessing mandatory stay-at-home and business closure effects on the spread of COVID-19  Eur J Clin Invest 2021 Apr;51(4) 

COVID-RATIONNEL. Discussion chronologique de l’impact de certaines mesures non-pharmaceutiques de lutte anti-COVID suivant la “2ème vague” en Belgique 

Gu Y. Lockdowns Not Correlated With Fewer Deaths (But Are Correlated With More Unemployment) 

Agrawal V. en collega’s. The Impact of the COVID-19 Pandemic and Policy Responses on Excess Mortality 

Kompaniyets L. en collega’s. Underlying Medical Conditions and Severe Illness Among 540,667 Adults Hospitalized With COVID-19, March 2020-March 2021 

Alexander P. en collega’s. Early multidrug treatment of SARS-CoV-2 infection (COVID-19) and reduced mortality among nursing home (or outpatient/ambulatory) residents  Med Hypotheses 2021 Aug;153 

McCullough PA en collega’s. Multifaceted highly targeted sequential multidrug

treatment of early ambulatory high-risk SARS-CoV-2 infection (COVID-19) Rev Cardiovasc Med 2020 Dec 30;21(4):517-530. 


Geert Vanden Bossche
Voor de referenties van Geert Vanden Bossche verwijzen we graat naar zijn website:

bottom of page